The Man Who Stole Banksy เมื่อกราฟฟิตี้ไม่ใช่แค่เรื่องของ ‘พื้นที่’ แต่เป็นเรื่องของ ‘ผู้คน’

” ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น” คงเป็นคำนิยามที่เหมาะสมกับ แบงก์ซี ศิลปินกราฟฟิตี้ผู้ลึกลับคนนี้ อย่างที่ทราบกันดีว่าแบงก์ซีมีผลงานกระจายอยู่ทั่วโลก และผลงานแต่ละชิ้นของเขามักจะเน้นเนื้อหาเสียดสีสังคม การเมือง ต่อต้านระบบทุนนิยม บริโภคนิยม สงคราม เรียกร้องสิทธิเสรีภาพ แฝงการประชดประชันปนอารมณ์ขันอย่างเจ็บแสบ ผลงานดังของแบงก์ซีมีหลากหลายแขนงด้วยกันทั้งกราฟฟิตี้ หนังสารคดี งานศิลปะจัดวาง ออกแบบปกอัลบั้มให้วงร็อคชื่อดัง ที่สร้างชื่อเสียงให้เจ้าตัวดังกระฉ่อนไปทั่ว จนคนพากันอยากรู้ตัวจริงของศิลปินสุดแสบคนนี้ แต่ตัวจริงของแบงก์ซีจะเป็นใครไม่สำคัญเท่าสิ่งที่เกิดขึ้น หลังจากผลงานของเขาได้ออกสู่สาธารณชนหรอก จริงไหม เพราะแบงก์ซีเนี่ยเรียกได้ว่าเป็นศิลปินที่มีทั้งคนรักและชังได้เต็มปากเต็มคำเลยน่ะสิ

ในปี 2005 แบงก์ซีได้ทำผลงานกราฟฟิตี้ถึง 9 ชิ้น ที่มีเนื้อหาสะท้อนถึงสันติภาพบนกำแพงเวสต์แบงค์ ที่กั้นระหว่างอิสราเอลและปาเลสไตน์ แต่ละภาพล้วนสื่อถึงความรู้สึกอยากจะทลายกำแพงนี้ลงเพื่ออิสรภาพที่อยู่อีกฝั่ง งานชิ้นที่โด่งดังที่สุดคือ ‘ลากับทหาร’ ภาพของลาตัวหนึ่งโดนทหารตรวจบัตรประจำตัว ในแง่หนึ่งก็มองได้ว่าแบงก์ซีทำเพื่อเป็นปากเสียงแทนชาวปาเลสไตน์ แต่คนไม่พอใจเองก็มีเพราะยังไงแล้ว การพ่นสีในพื้นที่สาธารณะก็เป็นความผิดและรุกล้ำพื้นที่ของใครบางคนอยู่ดี เพราะภาพ ‘ลากับทหาร’ เจ้าปัญหานี้ไปอยู่บนกำแพงบ้านของนักธุรกิจชาวปาเลสไตน์รายหนึ่ง แล้วเขาก็ไม่พอใจเอาเสียเลย ทำให้เขาตัดสินใจเรียก วาลิด ‘เดอะ บีสต์’ มาช่วยขุดกำแพงหนัก 4 ตันออกมาและนำไปขายให้กับพ่อค้างานศิลป์ นำมาสู่ข้อถกเถียงว่า “สรุปแล้ว ผลงานกราฟฟิตี้เป็นของใครกันแน่” ของศิลปิน ของผู้ซื้อ หรือของสาธารณะกันแน่

วาลิด ‘เดอะ บีสต์’

The Man Who Stole Banksy ตีแผ่มุมมองของงานศิลปะ พื้นที่ และโลกทุนนิยมผ่านนายทุน ศิลปิน และคนทั่วไป ว่าพวกเขามองงานกราฟฟิตี้ที่ ‘บุก’ เข้ามาในพื้นที่ของตนอย่างไร พวกเขาให้ค่า ‘บริบท’ ของงานศิลปะมากแค่ไหน แน่นอนทั้งเรื่องเราไม่ได้เห็นแบงก์ซีออกมาบ่นหรอกว่า ‘พวกเขาขโมยงานของผมไป’ แต่สิ่งที่เราเห็นคือกลุ่มคนที่ต้องการครอบครองผลงานของเขา โดยมีเหตุผล (?) ต่าง ๆ นานามาสนับสนุนการกระทำของตน พ่อค้างานศิลป์บอกว่าพวกเขาไม่ต้องการให้ผลงานชิ้นงามของว่าที่ปิกัสโซเลือนหายไปตามกาลเวลา จึงซื้อมันมาจากที่ที่มันควรอยู่แล้วเอาไปไว้ตามพิพิธภัณฑ์ ห้างสรรพสินค้า หรือคฤหาสน์สักแห่ง เจ้าของอาคารที่รู้สึกรกหูรกตากับงานกราฟฟิตี้บนกำแพงบ้านตัวเอง เลยลงทุนจ้างคนมาขุดออกเอาไปขายเก็งกำไรเสียเลย หรือกลุ่มศิลปินที่ไม่พอใจเมื่องานศิลป์ไม่อยู่ในที่ที่มัน ‘ควร’ อยู่ตั้งแต่แรกก็ตาม

ซึ่งในหนังเองก็มีผู้ออกความเห็นว่ากราฟฟิตี้ไม่ใช่ผลงานที่จะอยู่ได้ยาวนานอยู่แล้ว สักวันมันก็ต้องหายไปด้วยการถูกงานอื่นแทนที่หรือหลุดลอกหายไปเองตามเวลา ส่วนความเห็นของพ่อค้างานศิลป์ก็คือการเก็บรักษาเอาไว้เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชม แม้ว่าในสายตาของโลกศิลปะอาจมองแบงก์ซีเป็นศิลปินระดับโลก แต่ถ้าเวลาผ่านไปอีกซัก 50 ปี หรือ 100 ปี จะยังเป็นเช่นนั้นอยู่หรือไม่ก็ไม่มีใครคาดเดาได้ แต่ที่แน่ ๆ หากงานของเขายังคงอยู่จนถึงวันนั้น มันอาจเป็นอนุสรณ์ไว้แสดงถึงร่อยรอยทางความคิดของคนรุ่นเราก็ได้ ในวันนี้ลาในภาพ ‘ลากับทหาร’ เป็นได้แค่คำด่าทอสำหรับบางคนหรือเป็นสัญลักษณ์ของการถูกลดทอนความเป็นมนุษย์ในด้านอิสรภาพ วันหน้ามันอาจกลายเป็นอะไรอีกก็ได้ แต่นั่นก็คือสเน่ห์อย่างหนึ่งของ ‘ศิลปะ’ ไม่ใช่หรือ

ที่สุดแล้วคงไม่มีคำตอบที่แน่ชัดว่า ‘พื้นที่’ ของกราฟฟิตี้คือที่ไหนกันแน่ แต่จากที่เราเห็นในหนังเรื่องนี้ ‘พื้นที่’ ของงานศิลปะคงไม่ใช่แค่สถานที่ที่มองเห็นได้เท่านั้นแต่ยังเป็นพื้นที่ในความคิดด้วย คิดดูว่าหลังจากที่เราได้เห็นภาพกราฟฟิตี้เหล่านั้นแล้วหัวเราตีความไปว่าอย่างไรบ้าง เมื่อนำมาประกอบกับบริบทและสถานการณ์ ณ ขณะนั้น มองเห็นความขัดแย้งระหว่างสองประเทศ มองเห็นความโหดร้ายของเหตุการณ์การเมือง กระทั่งการที่งานกราฟฟิตี้ชิ้นหนึ่งถูกนำเสนอในหนังด้วยฐานะ ‘ภาพแทน’ ระบบการซื้อ-ขาย การครอบครองงานศิลป์ วิถีชีวิตของผู้คนในชุมชนหนึ่ง หรือประเด็นย่อยที่ถูกพูดถึงในหนัง อย่างเรื่องที่แบงก์ซีเป็นชาวอังกฤษ และเสียงของศิลปินชาวตะวันออกที่มีน้ำหนักไม่มากเท่าศิลปินชาวตะวันตก ทำให้คนบางกลุ่มรู้สึกว่าโลกถูกมองและวิจารณ์โดยคนผิวขาวเท่านั้น

ภาพ
https://www.amazon.com/Man-Who-Stole-Banksy/dp/B07M5BMKZ7
https://www.myfilmviews.com/2019/05/07/the-man-who-stole-banksy-2018-review/
https://www.discogs.com/Blur-Think-Tank/master/46414
https://neighbourhoodpaper.com/features/banksy-goes-to-bethlehem/
https://viralart.vandalog.com/read/chapter/banksy-painting-for-the-media-and-the-web/
https://medium.com/@jamesjguild/memovie-review-exit-through-the-gift-shop-is-adocumentary-about-a-documentary-or-is-it-fa0be6f67847
https://iticket.az/ru/events/park-cinema/the-man-who-stole-banksy1

Apiwan Charinyakulwat
Author ( Lido Connect Team )