ปุจฉา ภาพยนตร์คืออะไรกันแน่ – ไฉ้หมิงเลี่ยง

ไฉ้หมิงเลี่ยง เกิดในเมืองเล็ก ๆ แห่งหนึ่งของมาเลเซีย เขามักดูหนังคืนละสองเรื่องโดยประมาณเพราะที่นั่นมีโรงภาพยนตร์อยู่เยอะ ส่วนใหญ่ที่ดูจะเป็นหนังกวางตุ้งเก่า ๆ หนังอเมริกัน หนังฮอลลีวูดบล็อกบัสเตอร์ หนังมาเลเซีย หนังบอลลีวูด ตอนไปเรียนมหาวิทยาลัยที่ไต้หวันเขาเลือกเรียนภาพยนตร์ทำให้เขาได้พบกับจุดเปลี่ยนในชีวิต

ในขณะนั้นประเทศแถบเอเชียยังมีความอนุรักษ์นิยมอยู่ ดังนั้นจึงมีแค่หนังตลาด หนังที่ถูกต้องตามครรลองของรัฐ ซึ่งขึ้นอยู่กับสองปัจจัยด้วยกันคือรัฐบาลและนักธุรกิจ คนกลุ่มนี้เป็นคนตัดสินว่าอะไรที่ประชาชนดูได้หรือดูไม่ได้และอะไรที่ควรถูกตัดออก จนกระทั่งเกิดกฎอัยการศึกขึ้นเลยทำให้ได้รับอิสระและการแสดงออกมากขึ้น ข้อมูลต่าง ๆ จึงเริ่มหลั่งไหลโดยไต้หวันเป็นที่แรกที่มีเทศกาลภาพยนตร์กับหอภาพยนตร์ ตอนนั้นไฉ้ยังเป็นแค่นักศึกษามหาวิทยาลัยแต่เขาก็ได้ดูหนังหายากหลายๆเรื่องอย่างพวกหนังคลาสสิก หนังอาร์ตต่าง ๆ แล้ว

“ผมไม่เชื่อในการเขียนบทหนัง ผมก็แค่ถ่ายในสิ่งที่ผมชอบเท่านั้นเอง”

ภาพยนตร์มีไว้ดู ไม่ใช่มีไว้ฟังอย่างเดียว ไฉ้มองว่าภาพยนตร์เป็นสื่อที่แสดงให้เห็นความจริง ชีวิตของผู้คน เขาจึงไม่ยึดถือบทสนทนาในหนังมากนัก เพราะจุดประสงค์ที่แท้จริงไม่ใช่การเข้าใจเนื้อเรื่องของหนังแต่เพื่อการมองเห็นสิ่งที่อยู่ในหนังมากกว่า ภาพยนตร์เป็นสื่อสำหรับคนทุกคนรวมถึงชนกลุ่มน้อยเพราะทุกวันนี้มีภาพยนตร์รองรับคนกลุ่มใหญ่เยอะแล้ว

ไฉ้หมิงเลี่ยงพยายามคงสไตล์หนังของตัวเองเอาไว้โดยไม่ไหลไปตามกระแส เขาเคยกล่าวไว้ว่าถ้าหนังแนวไหนออกมาแล้วได้ผลตอบรับดีก็จะมีแต่หนังแนวนั้นออกมานี่คือปัญหาใหญ่ๆในวงการภาพยนตร์เอเชีย อีกทั้งเขาคิดว่าการทำภาพยนตร์เป็นการค้นหาอิสรภาพอย่างหนึ่ง “สมัยก่อนผมแคร์นะว่าคนดูจะเข้าใจหนังผมไหม แต่พอคุณโตขึ้นคุณจะค่อยๆแคร์น้อยลง” “ผมรู้สึกว่าอุตสาหกรรมภาพยนตร์เป็นเหมือนกับดักของคนทำหนัง พวกเขาบอกว่าคุณต้องมีโครงสร้างในการเล่าเรื่อง คุณต้องทำทุกอย่างตามขั้นตอน ผมรู้สึกว่านี่มันจำกัดจินตนาการของคนทำหนังชัด ๆ” กล่าวโดยไฉ้หมิงเลี่ยง

ความจริงของศิลปะที่แสนรวดร้าว

“ทุกคนมักบอกว่าส่วนที่ยากที่สุดของการทำหนังคือเงินทุนและถ้าคุณอยากได้เงินอย่าทำหนังอินดี้ แต่ถึงอย่างนั้นถ้าคุณทำหนังออกมาดีคุณก็อาจจะทำเงินได้บ้าง แต่การทำหนังในประเทศอเมริกานั้นยากกว่าเยอะ คุณจะต้องพิจารณารายได้จากบ็อกซ์ออฟฟิศและคุณจะถูกควบคุมโดยนายทุนกับคนดูเหมือนๆกับอุตสาหกรรมอย่างอื่น จะอย่างไรก็ตามมันก็ยากที่จะทำตามใจตัวเอง”
– ไฉ้ หมิง เลี่ยง –

เสียงสรรเสริญแด่คนทำภาพยนตร์

ในปี 1994 ไฉ้ได้รางวัลสิงโตทองคำที่เทศกาลภาพยนตร์เวนิสจากภาพยนตร์เรื่อง Vive L’Amour ทั้งที่เขาเป็นผู้กำกับหน้าใหม่และเพิ่งทำหนังเรื่องนี้เป็นเรื่องที่สอง แต่เขากลับได้เข้าร่วมเทศกาลประกวดภาพยนตร์ระดับนานาชาติ จากที่ไฉ้รู้มาความเห็นต่อหนังของเขาแตกออกเป็นสองฝั่ง ฝั่งหนึ่งไม่ชอบเลยอย่างแรงในทางตรงข้ามกลับรักหนังมาก ๆ ทุกคนต่างคิดว่า “เขาเป็นแค่ผู้กำกับหน้าใหม่ไม่มีทางได้รางวัลอะไรหรอก” ไฉ้เล่าว่าในคืนก่อนการประกาศรางวัล เขาฝันเห็นเจ้าแม่กวนอิมยิ้มและลูบหัวเขา ไฉ้เลยบอกกับหลี่คังเซิงที่แชร์ห้องอยู่ด้วยกันว่าพวกเราจะต้องได้รางวัลแน่ ๆ และแล้วในเช้าวันรุ่งขึ้นพวกเขาก็ได้รางวัลจริง ๆ

สัญชาตญาณอันแรงกล้าของอูม่าเธอร์แมน

หลายปีต่อมา ไฉ้ได้เป็นหนึ่งในกรรมการของเทศกาลภาพยนตร์โลคาร์โน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เขาได้คุยกับผู้จัดการของเทศกาล ซึ่งเป็นคนเดียวกันกับที่ดูแลเทศกาลภาพยนตร์เวนิสปีที่ไฉ้ได้รางวัล ผู้จัดการคนนั้นบอกว่าตอนแรกเขาจะไม่ได้รางวัลใหญ่ กรรมการถกเถียงกันอยู่นาน จนในที่สุดก็ตัดสินใจว่าจะมอบรางวัลปลอบใจให้กับไฉ้หมิงเลี่ยง แต่ในวันต่อมาผู้อำนวยการของเทศกาลได้รับโทรศัพท์จาก อูม่า เธอร์แมน ซึ่งเป็นหนึ่งในกรรมการที่โหวตให้ไฉ้ เธอถามผู้อำนวยการว่า “คุณอนุมัติไปหรือยัง” เขาตอบเธอว่า “ยังนะ พอดีเมื่อคืนผมเมาน่ะ” เธอเลยบอกเขาว่าอย่าเพิ่งอนุมัติและให้เขาจัดการโหวตขึ้นอีกครั้ง โดยจบลงที่ภาพยนตร์เรื่อง Vive L’Amour ของไฉ้หมิงเลี่ยงได้รางวัลร่วมกับภาพยนตร์เรื่อง Before The Rain ถึงไฉ้จะยังไม่เคยพบอูม่าเลยสักครั้ง แต่เขากลับรู้สึกว่าทั้งคู่เชื่อมโยงกันด้วยโชคชะตา

อ้างอิง
https://themomentum.co/tsai-ming-liang-i-dont-want-to-sleep-alone/
https://prachatai.com/journal/2019/06/83125
https://www.theguardian.com/film/2019/apr/04/director-tsai-ming-liang-taiwan-long-take-watermelon-sex
https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/arts-music/article/2038590/filmmaker-tsai-ming-liang-sexuality-and-being

ภาพ
https://variety.com/2017/digital/asia/tsai-ming-liang-craft-of-vr-film-making-1202542689/
https://www.newyorker.com/magazine/2015/04/06/sex-and-the-city
https://deadline.com/2018/02/uma-thurman-sexual-assault-harvey-weinstein-quentin-tarantino-kill-bill-1202277631/
https://th.rti.org.tw/radio/programMessageView/id/100165

Apiwan Charinyakulwat
Author ( Lido Connect Team )