สุนทรียภาพบนแผ่นฟิลม์จากความจริงในงานวิจัย

ที่ผ่านมา Documentary Club ได้พาหนังสารคดีหลายเรื่องแวะเวียนมาที่ Lido Connect และหลาย ๆ เรื่องนั้นสร้างจากงานวิจัย  เช่น เรื่อง Heartbound จากงานวิจัยเรื่องผู้อพยพหญิงชาวไทยที่ย้ายไปตั้งรกรากที่เมืองทุ (Thy) ในตอนเหนือเดนมาร์ก ของ Sine Plambech ที่นอกจากเธอจะเป็นนักวิจัยแล้ว ยังนั่งเก้าอี้เป็นผู้กำกับหนังด้วย เป็นที่มาของมุมมองที่มีต่อการนำงานวิจัยไปสร้างเป็นหนังสารคดีของเธอ

หนังสารคดีทำให้คนทั่วไปสามารถเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ด้วยการเปลี่ยนจากตัวอักษรบนงานวิจัยมาสู่ภาพบนหนังสารคดี แน่นอนว่าผู้ชมสามารถหาดูและสนุกกับหนังสารคดีได้ง่ายกว่าการนั่งอ่านบทวิเคราะห์ในงานวิจัยที่มีเผยแพร่อยู่มากมาย ทั้งเนื้อหาของประเด็นต่าง ๆ ที่ถูกนำมาย่อยให้เข้าใจได้ง่ายมากขึ้น หนังสารคดีจึงได้กลายมาเป็นเครื่องมือที่ช่วยเผยแพร่เนื้อหางานวิจัยสู่สาธารณะได้มากขึ้น

แต่หนังก็คือหนัง สุนทรียศาสตร์ต่าง ๆ  ทั้งองค์ประกอบศิลป์และเนื้อหาที่ต้องสร้างอารมณ์ให้ผู้ชมคล้อยตามสิ่งที่กำลังดำเนินไปในเรื่องยังคงเป็นสิ่งที่จำเป็นอยู่ เวลาในหนังที่จำกัดทำให้นักวิจัยไม่สามารถเล่าทุกเรื่องราวในสารคดีได้เหมือนอย่างที่เขียนในงานวิจัย บางคนจึงมองว่าสารคดีเป็นสิ่งที่ทำให้เนื้อหางานวิจัยถูกบิดเบือนไป แต่ถ้ามองในอีกมุมหนึ่ง การที่ปล่อยให้งานวิจัยเรื่องไหนก็ตามนอนนิ่งอยู่ที่ไหนสักที่ โดยไม่ได้หยิบนำมาเผยแพร่ให้สาธารณชนรับรู้ ก็ทำให้งานวิจัยนั้น ๆ ไม่ได้ทำหน้าที่ในสร้างประโยชน์ให้กับสังคมเช่นกัน นักวิจัยและผู้กำกับหนังจึงต้องหาจุดสมดุลที่จะรักษาคุณค่าของทั้งงานวิจัยและสารคดีเอาไว้

คำถามที่ว่าเราควรนำงานวิจัยมาทำเป็นสารคดีหรือไม่ อาจไม่มีคำตอบที่แน่นอนตายตัว ในขณะที่ความเป็นสารคดีนั้นตัดทอนเนื้อหางานวิจัยที่ละเอียดและแสนเข้าใจยาก เน้นบอกข้อมูลให้กับผู้ชม และเพิ่มเติมรสชาติผ่านองค์ประกอบต่าง ๆ และเนื้อหาที่ถูกเรียบเรียงใหม่ให้ได้อรรถรสในการชมมากขึ้น

รายละเอียดและเนื้อหาที่ถูกตัดทอนออกไปก็ได้กลายเป็นสเน่ห์ของหนังสารคดี ที่เปิดช่องว่างให้ผู้ชมได้ขบคิด จินตนาการ และตั้งคำถามต่อประเด็นที่นำเสนอ จุด ๆ นี้ทำให้หนังสารคดีเป็นสิ่งที่ส่งให้เกิดบทสนทนาในชีวิตประจำวันเกี่ยวกับประเด็นยาก ๆ เหล่านี้ ท้ายที่สุดแล้วไม่ว่าจะถูกนำเสนอมาอย่างไร ในรูปแบบไหน อาจไม่สำคัญเท่าเป้าหมายที่ทั้งสารคดีและงานวิจัยมีร่วมกันคือการส่งให้ประเด็นเหล่านี้ได้รับความสนใจและถูกพูดถึงในสังคม

อ้างอิง
https://www.diis.dk/en/research/research-on-film-reaching-broader-audiences
https://www.britannica.com/art/documentary-film

ภาพ
https://www.diis.dk/en/research/research-on-film-reaching-broader-audiences

Jinnich T.
Author ( Lido Connect Team )