Loveless :‘ครอบครัว’รากฐานสั่นคลอนรัฐ

อพาร์ทเม้นท์หลังเล็กกลางกรุงมอสโก ประเทศรัสเซีย บอริสและเซนย่า
สองสามีภรรยา ‘ไร้รัก’ ต้องการหย่าขาดจากกันเพื่อไปอยู่กับคนรักใหม่ของตน
แต่ปัญหาติดอยู่ที่ อัลโยชา ลูกชายวัย 12 ปี ทั้งคู่โต้เถียงกันว่าใครจะได้สิทธ์การเลี้ยงดูไป
เด็กชายที่ต้องอาศัยท่ามกลางสงครามประสาทของพ่อแม่ตัดสินใจหนีหายไปจากบ้าน
เซนย่าและบอริสจึงต้องออกตามหาลูกชายเพียงคนเดียวของพวกเขา กำกับโดย
อันเดรย์ ซีวายาจินเซฟ ถ่ายทอดสังคมรัสเซียสมัยใหม่ ความปวดร้าวที่ก่อตัวภายใต้ความเงียบ
ความเงียบที่ทำลายเราจากภายในโดยพยายามทำความเข้าใจสังคมปราศจากความเห็นอกเห็นใจ

ความเจ็บปวดจงหายไป ตัวฉันเองก็เช่นกัน อันเดรย์เผยว่าภาพยนตร์เรื่อง L’Avventura (1960)
ของ ไมเคิลแองเจโล แอนโทนีโอนี่ เป็นประสบการณ์ที่เปลี่ยนมุมมองต่อชีวิตและหนังของเขา Loveless
กับ L’Avventura มีความคล้ายคลึงกันเพราะทั้งสองเรื่องนำเสนอประเด็นการหายตัวไปราวกับ
เป็นลางบอกเหตุถึงสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในสังคม พรรณนาถึงเมืองที่ไร้จิตวิญญาณในโลกไร้ความหวัง
ผู้กำกับใช้เรื่องความขัดแย้งในยูเครน คำทำนายวันสิ้นโลกของชาวมายันเพื่อเพิ่มความเสื่อมโทรม
ความมืดหม่น Loveless สำรวจความไร้ศีลธรรม ความป่วยของสังคมรัสเซีย บรรยายถึงโลกที่กลายเป็นแดนชำระล้าง พวกพ่อแม่หมกหมุ่นกับหน้าจอโทรศัพท์ตัวเองมากกว่าจะใส่ใจลูกของตนและตำรวจที่ไม่ยอมเสียเวลามานั่งตามหาเด็กหายเพราะ “สถิติบอกว่าเดี๋ยวพวกเขาก็กลับมาบ้านเอง”

ครอบครัว / ระบอบ / กฎหมาย ล้วนล่มสลาย
“รัฐน่ะไม่ต้องการให้ศิลปินอยู่ฝ่ายตรงข้าม แต่ถ้าไม่งั้นประชาชนจะได้เห็นโฉมหน้าที่แท้จริง
ของพวกเขาเหรอ ผู้ปกครองก็คงเจอแต่พวกจำอวดทุกวี่วัน ในอีกด้านนึงพวกนั้นเป็นแค่
ความบันเทิงเท่านั้น อีกแง่นึงพวกเขาก็เป็นแค่คนกลุ่มเดียวที่จะบอกความจริงกับผู้ปกครอง
คนฉลาดจะรู้ว่าพวกนั้นจำเป็นแต่คนโง่น่ะจะไม่รู้”
– อันเดรย์ ซีวายาจินเซฟ


หนังของเขามักมีวาระซ่อนเร้นที่เกี่ยวข้องกับการเมืองอย่างเหยื่อที่ถูกกดขี่จากระบอบ
ป้ายรถเมล์ที่ติดประกาศคนหาย คำพูดต่าง ๆ ที่เริ่มหมดคุณค่า ประชาชนถูกรัฐล่วงล้ำ

Loveless ของซีวายาจินเซฟ เล่าเรื่องราวในรัสเซียด้วยแง่มุมที่เลวร้ายเขาจึงไม่ได้เงินทุน
สนับสนุนจากรัฐบาลเลย แม้แต่แดงเดียว “ผมแค่เล่าเรื่องราวตามที่ผมเห็นรอบ ๆ ตัวเท่านั้น
ดังนั้นถ้าดูเหมือนผมต่อต้านมันก็ไม่ใช่ด้วยความตั้งใจนะ”

(รัก) จะรักษา แต่ไม่ (รัก) จะเยียวยา
ครอบครัว ต้องเอื้ออำนวยต่อกันและพึ่งพากันเกี่ยวเนื่องซึ่งกันและกัน
เป็นรากฐานที่สำคัญที่สุดของสังคม ‘หากครอบครัวเข้มแข็งสังคมจะเข้มแข็ง’
รัฐบาลรัสเซียมีนโยบายเรื่องครอบครัวถึงค.ศ. 2025 โดยพูดถึงปัญหาการเกิดต่ำ
อัตราการหย่าร้างเพิ่มขึ้น ความอ่อนแอทางความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว
ส่งผลต่อความห่างเหิน ไม่สนิทสนมกันเหมือนยุคก่อน ๆ การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ
ส่งผลต่อสถาบันครอบครัวเพราะแต่ก่อนรัสเซียปกครองด้วยระบบสังคมนิยม
ทุกคนเท่าเทียมกัน ไร้ซึ่งความทะเยอทะยาน แต่พอระบบเปลี่ยนไปปัจเจกบุคคล
ต่างดิ้นรนเอาตัวรอดแต่ในปัจจุบันการแต่งงานไม่ได้อาศัยความรัก ความเข้าใจอย่างเดียว
ปัจจัยอื่น ๆ ทำให้ซับซ้อนมากขึ้น โดยที่สื่อเองก็เป็นปัจจัยที่มีผลต่อทัศนคติเรื่องครอบครัว
ว่ามีความไม่แน่นอน เปราะบาง และพังทลายได้ง่าย อ้างจากการสำรวจขององค์กรสหประชาชาติ
(United Nation World Demographic Report) รัสเซียมีคู่แต่งงานตัดสินใจหย่าร้าง
มากกว่าแสนคู่ต่อปี ติดอันดับ 1 ของโลก

Loveless เป็นภาพยนตร์ขนาดยาวเรื่องที่ 5 ของอันเดรย์ ซีวายาจินเซฟ ผู้กำกับชาวรัสเซีย
ซึ่งไปคว้ารางวัล Jury Prize ที่เทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ ครั้งที่ 70
คานส์เปรียบเสมือนกระจกสะท้อนสังคมโลก การที่เมสเสจของหนังไม่บอกคนดูว่า
‘ขอบคุณพระเจ้าที่ทุกอย่างจบลงด้วยดี’ เป็นการสะท้อนความเป็นไปที่กำลังเกิดขึ้นจริง ๆ
ในปัจจุบันโดยไม่สร้างภาพฝันให้คนดู มันไม่สำคัญว่าจะเกิดอะไรขึ้นกับตัวละครหลังหนังจบ
“เมื่อจอดับลงและเครดิตขึ้นทุกสิ่งจะเกิดขึ้นต่อกับคนดู” ‘หนังเป็นแค่ข้ออ้างเพื่อให้เราได้ย้อนมองตัวเอง
สิ่งที่เราเห็นบนจอเป็นแค่เงาสะท้อนของเรา สะท้อนความกลัวที่เราสงสัยความฝันของเรา’

อ้างอิง
https://nyti.ms/3cfLC0T
https://bit.ly/2TmqHR5
https://bit.ly/2wakNe0

ขอบคุณภาพจาก
IMDB